Een theaterproductie van Theater Producties Twente waarvoor o.a. Wilminktheater, Muziekcentrum, Nederlandse Reisopera, Theater Sonnevanck en de Theatermakerij de koppen bij elkaar hebben gestoken voor een voorstelling waarin het 700-jarige bestaan van Enschede gevierd wordt. Een imponerend drieluik, die een maandlang is te zien: 13 juni t/m 13 juli.

Door Ton Ouwehand, foto’s Annina Romita

Al ruim negentig jaar staat hij bedachtzaam over het naar hem genoemde plein te staren: Alphons Ariëns. Een drie meter hoog bronzen beeld van een priester die als 26-jarige in 1886 in Enschede kwam. In de vijftien jaar dat hij in Enschede werkte, heeft hij de basis gelegd voor de katholieke vakbond. Ook is hij verantwoordelijk voor de oprichting van Concordia als ontmoetingsplek voor de gewone man (“door het volk, voor het volk”). Hij richtte De Leo Harmonie op onder het mom dat arbeiders in hun vrije tijd beter muziek kunnen maken dan ruzie. Hij probeerde een bemiddelende rol te spelen tussen de textielbaronnen en de arbeiders, maar kon niet voorkomen dat er een staking uitbrak en dat de grote industriëlen het voor elkaar kregen dat hij in 1901 uit Enschede werd weggepromoveerd naar Steenderen. De in 1928 gestorven priester staat op de nominatie om heilig verklaard te worden.

Wat Ariëns betreft moest Enschede het altijd doen met een paar naar hem genoemde scholen en het zwijgende standbeeld. Maar met de voorstelling Door het stof, die Theater Producties Twente ontwikkelde om het 700-jarig bestaan van Enschede te vieren, krijgt het beeld eindelijk een stem, een lichaam, een gezicht. Ariëns komt tot leven.

Veel ambitieuzer project heeft Theater Producties Twente nog niet eerder op de planken gebracht.

Een samenwerking met Jeugdtheater Sonnevanck, Wilminktheater, Muziekcentrum, Nederlandse Reisopera, Theatermakerij, Wilmink Projectorkest wordt een maandlang een voorstelling over het Enschede van eind 19e eeuw. Toen Enschede een sterk vervuilde stad was met zo’n 160 fabrieken. Uitstoot was niet iets wat je kon meten, het benam je domweg de hele dag de adem. Het was de tijd waarin het verschil tussen arm en rijk enorm was.

Het verhaal wordt vanuit twee perspectieven verteld. In het Muziekcentrum zien we de kant van de textielarbeiders, mensen die keihard werken en nauwelijks rond kunnen komen, die strijden om een beter bestaan. Ze staan op het punt te gaan staken. Met muziek, drama, romantiek, strijdlust en botsende karakters.

Tegelijkertijd wordt in de grote zaal van het Wilminktheater eenzelfde verhaal verteld vanuit het perspectief van de rijke textielbaronnen. Waar rijkdom regeert. Na de pauze wisselt het publiek van zaal en krijgen ze de andere kant van het verhaal voorgeschoteld. De voorstelling krijgt een finale in het derde deel, waarin alles bij elkaar komt.

Regisseur Daniel van Klaveren zegt dat het een uitdaging is om met deze productie twee synchroon lopende voorstellingen op twee locaties te maken. Er is namelijk sprake van een verboden liefde, tussen een zoon uit de rijke textielfamilie en een dochter uit een activistisch arbeidersgezin. Beiden spelen in allebei de stukken. Ze moeten dus zowel op het podium van het Muziekcentrum staan als op het toneel van het Wilminktheater. Dus ze moeten wel op tijd van zaal kunnen wisselen. Hetzelfde geldt voor Alphons Ariëns die als bemiddelaar tussen arbeiders en hogere klasse probeert op te treden en ook op beide podia moet spelen.

Twee regisseurs

Daniel van Klaveren, artistiek directeur van Theater Sonnevanck, regisseert het deel van de textielbaronnen. “Het is de kunst om het verhaal niet te zwart-wit te maken. Om niet te veel te denken in de ‘goeden’ en de ‘bad guys’. Je hebt de neiging om het op te nemen voor die uitgebuite arbeiders. Van de directeuren willen we ook de menselijke kant laten zien; ze dachten dat ze het goed deden. Tegelijkertijd kijken we naar een systeem waarin mensen vermalen werden. Dat is de tragiek.”

Anne de Blok deed in Twente de regie voor onder andere Van katoen en water, Het Kerstdiner, de Fanfare, Het huis in Enschede, De geheime bende van Losser. Voor Door het stof regisseert zij het deel van de arbeiders. En samen met Daniel van Klaveren regisseert ze het derde deel. “Werken met een regieassistent heb ik wel gedaan. Maar met twee regisseurs samen aan een concept werken, hopen dat je dezelfde smaak hebt, dat was iets wat ik nog nooit eerder heb gedaan. Maar de samenwerking verloopt prima. We denken over een heleboel dingen hetzelfde.”

Ze regisseert het deel met de arbeiders. “Ja, daar ben ik blij mee. Ik ben inmiddels wel gespecialiseerd in het regisseren van grote groepen. En dat is in dit deel wel aan de hand. Dat het er strak en goed uitziet en dat iedereen een mooi aandeel heeft. Er staan in dit deel meer mensen op het podium dan bij het deel van de textielbaronnen. We hebben ervoor gekozen dat er bij de textielbaronnen een kleinere groep mensen op het toneel is. Het is gestileerd, er wordt klassiek gezongen. Mijn deel moet het gevoel uitstralen dat je nog met een been in de fabriek staat, maar ook al in de kroeg aan het bier zit. Dat kroegidee wilde ik erin verwerken. Er zijn ook veel mensen op het podium. Ik heb een ensemble van twintig tot dertig mensen, en dan zit er nog een combo van muzikanten die live spelen.”

In het derde deel van het drieluik komt al het publiek en de beide casts bij elkaar en komt het allesbepalende slot waarin Ariëns op de situatie terugblikt.

Drieluik over rijk en arm
Schrijver: Jibbe Willems
Regie: Daniel van Klaveren en Anne de Blok
Muziek: Fons Merkies en Laurens Goedhart
Met o.a.: Laus Steenbeeke, Danny Westerweel, Han Oldigs, Ellen Pieters
Te zien: 13 juni t/m 13 juli
🔗 www.doorhetstof.nl