• Musea

      Twente heeft véél meer musea dan u denkt. Ervaar het rijke textielverleden, het boerenleven, techniek of natuur. Bewonder kunst-van-alle-tijden. En leef je uit in bijzondere workshops. Een aanrader voor jong en oud.

    • Expositie Wim Thijssen

      Expositie Wim Thijssen

      Onder de titel Van geboorte tot de Hemelpoort (A nativitate ad portas caeli) organiseert het Heiligenbeeldenmuseum te Vorden van 1 april t/m 1 november 2026 een tentoonstelling over de werken van de kunstdrijver en edelsmid Wim J.I. Thijssen, Haarlem (1875-1950).

      ZOMERSE ARRANGEMENTEN BIJ MUSEUM BUURTSPOORWEG

      ZOMERSE ARRANGEMENTEN BIJ MUSEUM BUURTSPOORWEG

      Museum Buurtspoorweg (MBS) beheert vandaag de dag nog 9 kilometer van het oorspronkelijke GOLS-tracé tussen Haaksbergen en Boekelo. Hier kunnen bezoekers zich onderdompelen in het spoorverleden van de 19e en 20e eeuw.

      Goed gehoed, van klassiek tot excentriek! – Hoeden uit de collectie van Tiny Meihuizen

      Goed gehoed, van klassiek tot excentriek! – Hoeden uit de collectie van Tiny Meihuizen

      Er was een tijd waarin een vrouw niet zonder hoed de deur uitging. Een hoed was meer dan een accessoire tegen de kou en zon: het was een teken van stijl, status en persoonlijkheid. In de eerste helft van de twintigste eeuw waren hoeden een belangrijk onderdeel van het silhouet van de vrouw – soms ingetogen en elegant, soms uitbundig en spectaculair.

      Zomer in Rijksmuseum Twenthe

      Zomer in Rijksmuseum Twenthe

      De zomer is een uitstekend moment voor een bezoek aan Rijksmuseum Twenthe. Met de grote tentoonstelling van Pekka Halonen, de eerste museale solotentoonstelling van Milah van Zuilen, de Schatkamers en de groene binnentuin valt er binnen én buiten veel te ontdekken.

      Expeditie Twente – Een zomer vol schatten en verhalen

      Expeditie Twente – Een zomer vol schatten en verhalen

      Twente zit vol verhalen. Verhalen van de eerste bewoners die hier duizenden jaren geleden leefden. Van boeren, ridders en textielarbeiders. Van uitvinders, wereldreizigers en mensen die van elders naar Twente kwamen en hier een nieuw thuis vonden. Samen vormen zij het Verhaal van Twente.

    • Theater

      Twente telt tal van podia, van intiem tot large, van overdekt tot open air. Trots zijn we op artiesten uit de streek die met muziek, cabaret, musical, toneel en revue op de planken staan. En net zo blij met optredens van (inter)nationale toppers. Komt dat zien!

    • Clara de Neushoorn: over het buitengewone leven van een superster

      Clara de Neushoorn: over het buitengewone leven van een superster

      Van 3 juli – 30 augustus gaan de Nederlandse Reisopera en Theater Sonnevanck op Zomertour met de familievoorstelling Clara de Neushoorn. Een vrolijke muzikale productie over de meest beroemde neushoorn uit de geschiedenis, die in de achttiende eeuw opzien baarde in heel Europa!

      Van jong talent tot docent

      Van jong talent tot docent

      Donderdagmiddag bij Kaliber Kunstenschool in Enschede. Buiten is het druilerig, maar binnen voeren we mooie gesprekken over muziek. Vandaag met Lotte (20), muzikaal talent en kersverse docent basgitaar en bandcoaching bij Kaliber. 

      Mathieu van Bellen soleert in Brahms’ Vioolconcert

      Mathieu van Bellen soleert in Brahms’ Vioolconcert

      Met een programma vol romantiek en diepe emoties opent Phion, Orkest van Gelderland & Overijssel, het nieuwe concertseizoen. Gastdirigent Michal Nesterowicz leidt het orkest in de Vierde Symfonie van Tsjaikovski langs de belangrijkste thema’s uit het leven van de componist.

    • Kunst

      Kunst is een breed begrip. Eeuwenoud of modern, realistisch of abstract. Twente maakt het zichtbaar in musea, galerieën, (beelden)tuinen, in stad of dorp. Op Twentse bodem spelen zich kleurrijke kunstevents af. Laat u verrassen!

    • GOOD MEMORIES, Bert de Wilde en Céline Traynor

      GOOD MEMORIES, Bert de Wilde en Céline Traynor

      Céline Traynor (Belfast) koestert haar herinneringen aan galerie Beeld & Aambeeld, aan de galeriehouders Martha Haveman en Karel Betman en aan hun projecten waaraan ze heeft meegedaan, zoals de tentoonstelling ‘Going Dutch’ in Kilkenny (2000), Verbeelding van Verlangen (2004) en Herinner-ring/Remember-ring (2008). Het was haar grote wens om het 40-jarig vakmanschap met een overzichtstentoonstelling in de Enschedese galerie te vieren.

      August Langhout ‘De Adem van de Aarde’

      August Langhout ‘De Adem van de Aarde’

      ‘De Adem van de Aarde’ brengt een selectie samen uit de series Whispers in the Sky, Tideland, Sunken Beauty en Echo of Light. De beelden vinden hun oorsprong in de natuur, waar licht, water, bomen en bloemen samenkomen in een verstilde beeldtaal die balanceert tussen werkelijkheid en verbeelding.

      Welkom bij Basement Press Diepenheim

      Welkom bij Basement Press Diepenheim

      Het kloppend hart van de lithografie in de Benelux. Bij Basement Press Diepenheim organiseren we uiteenlopende activiteiten voor makers, kunstliefhebbers en nieuwsgierige bezoekers.

      ‘Waar het licht langer blijft’ in Kunsthal Almelo!

      ‘Waar het licht langer blijft’ in Kunsthal Almelo!

      Vanaf zondag 21 juni is in Kunsthal Almelo de bijzondere tentoonstelling ‘Waar het licht langer blijft’ te bezoeken met kunstwerken van Museum de Fundatie en Jos Klaver. Voor deze bijzondere expositie werkt de Kunsthal samen met Museum de Fundatie.

    • Cultuur

      Twente koestert zijn cultureel erfgoed. Het paasvuur, oogstfeest, boer’nbrufte, oude ambachten, we houden het levend. En onder elkaar spreken we graag dialect. Dat hoort bij onze identiteit. Die we overigens wél in een eigentijds jasje durven steken.

    • Goors Montmartre 6 september

      Goors Montmartre 6 september

      Goors Montmartre viert 10 jaar kunst, muziek en gezelligheid! Op zondag 6 september 2026 verandert het park tussen de Diepenheimseweg en de Waterstraat opnieuw in een sfeervolle ontmoetingsplek vol kunst, creativiteit en beleving.

      Welkom bij Basement  Press Diepenheim

      Welkom bij Basement Press Diepenheim

      Drawing Centre Diepenheim brengt hedendaagse tekenkunst tot leven in Twente. Elk jaar organiseren we drie tentoonstellingen die het hart van ons programma vormen. We creëren ruimte voor experiment: kunstenaars verkennen onze omgeving tijdens werkperiodes, lokale groepen en makers krijgen een podium bij de Twentse Tekentafel en met het jaarlijkse kunstfestival Tekentuin vieren we de veelzijdigheid van het medium.

      Kaliber start nieuw seizoen korte cursussen

      Kaliber start nieuw seizoen korte cursussen

      Kaliber Kunstenschool start dit voorjaar weer met een gevarieerd aanbod van korte cursussen voor zowel kinderen als volwassenen. Met deze laagdrempelige lessen wil Kaliber iedereen de kans geven om kennis te maken met muziek, dans en beeldende kunst.

      Henk houdt Kaliber draaiende – en zoekt versterking!

      Henk houdt Kaliber draaiende – en zoekt versterking!

      Kaliber Kunstenschool is trots op betrokken vrijwilligers zoals Henk, wil jij net als Henk een steentje bijdragen in Almelo, Enschede of Oldenzaal? Of ben je benieuwd wat vrijwilligerswerk bij Kaliber jou kan brengen? Bekijk de verschillende vrijwilligersvacatures op de website

  • Archief

Schilderkunst en voorstudies

mrt 26, 2026 | Enschede, Kunst

Leonardo da Vinci (1452-1519) zou ooit hebben geschreven “Het hoofddoel van de schilder is een plat vlak te doen voorkomen als een voorstelling in reliëf dat uit het vlak naar voren steekt”. Nu, zo’n 500 jaar later, geldt dat eigenlijk nog steeds voor een schilderij. De lege ondergrond moet zodanig worden bewerkt, dat het een schilderij wordt met vorm, compositie, kleur en inhoud.

Dat kan een paneel, linnen, maar ook een muur zijn. Meestal is de ondergrond een plat vlak waarvoor de schilder regelmatig een voorstudie of ontwerpschets maakt om het onderwerp en de compositie zo goed mogelijk weer te geven. Het uiteindelijke schilderij kan daarvan afwijken. Omdat de schilder de voorstudie zelf maakt, krijgt zo’n schets iets persoonlijks en ontwikkelt zich door de jaren heen een eigen handschrift.

Tot de 19e eeuw werden landschapsschilderijen buiten geschetst en later in het atelier geschilderd. Dit had een praktische reden. Olieverf werd in het atelier  gemaakt en vóór 1840 bestond er geen olieverf in tubes. Met de komst van de verftube wordt het schilderen op locatie een stuk gemakkelijker. Het resultaat van deze ontwikkeling zie je voor het eerst bij schilders van de School van Barbizon. Zij worden als de eerste echte buitenschilders beschouwd. De Franse impressionisten volgen daarna deze werkwijze.

Wanneer rond 1839 de fotografie wordt uitgevonden, is dat van invloed op de schilderkunst. Het maken van portretten wordt deels overgenomen door de fotograaf en daarnaast gaan schilders foto’s gebruiken om er schilderijen van te maken. Breitner(1857-1923) is daarvan een mooi voorbeeld, maar ook Picasso(1881-1973) maakt er gretig gebruik van.

Aan het einde van de 19e eeuw zien we de ontwikkeling van de schilderkunst in een stroomversnelling raken. Begin 20e eeuw gaat het helemaal los. Fauvisme, expressionisme, kubisme, futurisme en wat later de abstract expressionisten en Ecole de Paris enz. De eerste aquarel ooit, gemaakt door Kandinsky (1866-1944) in 1910, is de aanzet tot veel vrijheid. Men gaat meer experimenteren en alles is geoorloofd om het maagdelijke vlak te vullen met verf.

Het Amerikaans abstract expressionisme komt na WO 2 de oceaan over om in Europa tentoon te stellen. Deze exposities in de 50er jaren ( de tijd van de koude oorlog) worden door de CIA ingezet als wapen. Zij financieren en promoten de tentoonstellingen van Amerikaanse schilders zoals De Kooning (1904-1997), Pollock (1912-1956), Rothko( 1903-1970) en Motherwell (1915-1991). Het doel is het tonen van de VS als centrum van moderne cultuur en vrijheid.

Hoe ging het met het gebruik van voorstudies? Deze waren voor veel schilders nog steeds belangrijk, ook voor de abstracten zoals  Picasso, De Kooning, Motherwell en Juan Miró (1893-1983). Veel van hun schilderijen ogen spontaan geschilderd, maar hadden een voorstudie als uitgangspunt. Vaak zijn het kleine krabbels of experimenten op papier waar een vergroting van werd gemaakt. Ik denk dat Juan Miró het merendeel van zijn grotere doeken aan de hand van kleine voorstudies heeft geschilderd.

Alle schilders genoemd in deze tekst zijn klassiek en figuratief begonnen. Dit hadden ze nodig als fundament voor hun latere werk.Kunstacademies besteden de laatste decennia minder aandacht aan de basiskennis voor de schilderkunst. Dit heeft gevolgen voor de kwaliteit van het schilderij. Om me heen zie ik steeds minder “echte“ schilders. Wat me opvalt is dat de jongere generatie regelmatig gebruik maakt van geprojecteerde foto’s op het doek. Deze worden vervolgens naar behoeven ingevuld met verf. Wellicht hoort het bij deze vluchtige tijd.

Een ontwerpschets van de kubist Jan Broeze(1896-1983) met daarbij het uiteindelijke schilderij, waarbij hij iets is afgeweken van de tekening.

Theo Wolvecamp(1925-1992) die veel experimenteerde met Oost-Indische inkt op papier. Hij gebruikte de schets middenonder als uitgangspunt voor het bekende schilderij “Gabriël” uit zijn zwartwit periode.

Tot slot Juan Miró. De kleine schets met waskrijt was aanleiding  voor het grote schilderij “ Personage voor de zon”.

Henk Lassche

Lees de krant als PDF

augustus

18augGehele dagLe fabuleux destin d'Amélie PoulainConcordia Elders

19augGehele dagRed RocketConcordia Filmzaal 1

20augGehele dagLos TigresConcordia Theaterzaal

20augGehele dagKontinental ‘25Concordia

21augGehele dagPlaytimeConcordia Filmzaal 1